/  
صفحه اصلی‌ » اخبار » سر گذشت محمد بی ریا وزیر فرهنگ پیشه وری در تبریز سال 1324 [۱۸.۰۹.۱۷ ۲۳:۴۰]
سر گذشت محمد بی ریا وزیر فرهنگ پیشه وری در تبریز سال 1324 [۱۸.۰۹.۱۷ ۲۳:۴۰]
سر گذشت محمد بی ریا وزیر فرهنگ پیشه وری در تبریز سال 1324 [۱۸.۰۹.۱۷ ۲۳:۴۰] آزربایجان تورکونون اوجا سئسی ? ? اوغوزتی‌وی OğuzTV ? @oguztv ???

سر گذشت محمد بی ریا وزیر فرهنگ پیشه وری در تبریز سال 1324 [۱۸.۰۹.۱۷ ۲۳:۴۰]

اوغوز  تی وی:ياد و خاطره شاعر ستم كشيده وزیر فرهنگ پیشه وری توسط سوسیال شونیستهای روسی ارتدکسیهای ضد اسلام

محمد بی ریا پس از سقوط فرقه دمکرات به خاک شوروی پناهنده شد پس از یک سال،ابتدا با اتهامات واهی و مضحک، به نه سال تبعید به قزاقستان محکوم شد اتهاماتش اینها بودند:چرا وقتی در تبریز وزیر معارف فرقه بوده با کنسول آمریکا در تبریز دیدار کرده؟ چرا وقتی در 1942در شوروی بوده بود بدون اجازه مسکو به تبریز رفته؟ و چرا در دسامبر1947بدون اجازه مقامات شوروی برای بازگشت به تبریز به کنسولگری ایران در باکو مراجعه کرده است؟…در آن زمان هیچکس ندانست که بر سر شاعر چه آوردند اما سالها بعد معلوم شد که شکنجه گران در زندان، بدن نحیف شاعر را زیر کتک گرفته و در زیر ضرب و شتم،دندانهای شاعر را شکسته اند.
.محمد بی­ ریا در هفتمین سال تبعیدش نامه­ای از تبعیدگاهش به مالنکف نوشته و از او برای آزادی­اش کمک خواست اما این نامه نیز به مانند هزاران نامه که از سوی قربانیان به سوی او سرازیر می­شد بی پاسخ ماند.[1]
در 1953استالین مرد محمد بی­ ریا نیز به مانند هزاران زندانی بی گناه حکم برائت گرفت میررحیم ولایی دوست نزدیکش به “مارداو”رفت و بی ریا را از طریق مسکو به باکو آورد[2].
بدین ترتیب محمد بی ریا پس از تحمل 9سال تبعید در سن44سالگی به باکو بازگشت.حکم برائت در دستش بود و شاعر فکر می­کرد دیگر کسی مزاحم­اش نخواهد شد چراکه پرتره­ های غول آسای استالین برچیده شده بود باکو عوض شده و آدمها نیز گویی پوست انداخته بودند شاعر فکر می­کرد دیگر زندانها تعطیل خواهند شد و زندانیان سیاسی همگی آزاد خواهند بود اما درست در ژوئن 1957دهمین سالگرد مرگ پیشه ­وری که دوستانش در صدد برگزاری مراسم سالگردش بودند و هنوز یکسال از آزادی شاعر نگذشته بود که بار دیگر شاعر دستگیر شد این بار البته اتهاماتش مضحک ­تر از قبل بود گناه شاعر این بود که از آنچه در عرض نه سال زندان بر سرش آورده بودند در باکو برای خاص و عام تعریف کرده بود! و برای نماز خواندن به مسجد باکو رفته و دوباره برای رفتن به ایران تلاش کرده بود! …این بار 10سال زندان برایش بریدند بار دیگر از باکو دور شده راهی غربت گردید.
ده سال دیگر گذشت و شاعر در 1967بعد از تحمل دوره دوم زندانش، دوباره به باکو بازگشت این بار چنان پیر و شکسته ­تر شده بود که تعجب همگان را برانگیخت دیگر کسی از دوستان و آشنایان باقی نمانده بود تا شاعر مصیبت­های ده سال حبس­اش را برایش تعریف کند تنها عکسی از پسرش همدم لحظات تنهایی­ اش بود در وقتی که او را برای آخرین بار در تبریز بوسیده و ترک کرده بود نوزادی بیش نبود اما اکنون باید برای خودش جوانی شده باشد شاعر به سرش زد که دوباره برای رفتن به تبریز اقدام کند ابتدا به مقامات آذربایجان مراجعه کرد مقاماتی که اینک بجای عکس­های لنین،استالین یا خروشچف،عکس­ها و مدال­های برژنف را بر دیوار و سینه­ هایشان زده بودند اما به در خواست­های شاعر وقعی ننهادند و گفتند اینکار در صلاحیت ما نیست حتی برایش توصیه کردند که از این کار منصرف شود اما شاعر لجوج ،دست بردار نبود برای کسب اجازه و گرفتن ویزا راهی مسکو شد در ایستگاه «کورسک» از قطار پیاده شد هنوز به ایستگاه راهن نزدیک نشده بود که یکی از دو نفر ماموری که از پشت­اش می آمدند بازویش را گرفت. بزودی شاعر را با چند شاهد قلابی برای محاکمه آماده کردند همگی شهادت دادند که به ماموران توهین کرده است…! و شاعر را به جرم توهین به ماموران به دو سال زندان محکوم ساختند بدین ترتیب شاعر در 1967برای بار سوم، به زندان بخش تامبوو منتقل شد.
در آگوست1969دوره زندانش تمام شد و از طریق مسکو به باکو آمد خبردار شد که استخوان­های پیشه ­وری را از «بوزون»به خیابان فخری منتقل کرده­ اند با پای پیاده راهی مزار پیشه­ وری شد ابتدا فاتحه ­ای خواند و آنگاه اشکهایش سرازیر شد سپس در یکی از صندلی­های خالی «کتابخانه صابر» نشست و نامه­ای به «ولی آخوندوف» دبیر اول کمیته مرکزی حزب کمونیست آذربایجان نوشت از او خواهش کرد که اجازه دهند حداقل در باکو بماند چرا که وزارت امور داخلی اتحاد جماهیر شوروی او را از ماندن در آذربایجان برای همیشه محروم ساخته بود اما نتیجه­ ای در پی نداشت بنابراین شاعر باید آذربایجان را هرچه زودتر ترک می­کرد اما در یکی از روزهای گرم تابستان ۱۹۶۷از طریق رادیو باخبر شد که بنا به تصمیم پلنوم کمیته مرکزی حزب کمونیست آذربایجان، آخوندوف در ماه جولای از کار بر کنار شده و حیدر علی­ اوف (ریاست کمیته دولتی امنیت…)بجای وی منصوب شده شاعر خوشحال شد بلافاصله نامه­ ای نوشته و همان خواسته را تکرار کرد اما این بار نیز سودی در پی نداشت و شاعر نگونبخت بار دیگر باید راهی تبعیدگاهش می­شد. از سوی مقامات وزرات کشور،روستایی به نام “یاروسلاول” از محال بخش تامبوو برای زندگی او در نظر گرفته شده بود در

آنجا منزلی به او ندادند و مستمری­اش را هم قطع کردند

شاعر که اینک فقیر،پیری تکیده و محروم از همه چیز بود تنها با کمکهای خیرخواهانه دیگران زندگی می­کرد و در غربت سخت­ترین روزهای عمرش را سپری می­کرد خودش در مورد این سالها گفته بود: «هر روز مرگ در پیش چشم­ام بود» اما گویی مرگ هم از او روی برگردانده بود و در نمی رسید تا راحتش کند!

در 1970 اجازه دادند به باکو باز گردد اما پناهگاهی نداشت در خانه­ های هموطنانش می­ ماند بار خاطر شده بود بارها مزه تحقیر را چشید چون کولیان آواره و سرگردان بود مدتی در شوشا و مدتی در شاماخی ماند ده سال بدین منوال گذشت و سرانجام اجازه بازگشت به ایران داده شد[3]

پس از تحمل سی و سه سال زندگی محنت بار در 7مهر1359پیرمردی 66ساله از باکو به سوی تبریز به راه افتاد فقیر و بی چیز، سیمایی تکیده و استخوانی با موهای دراز و سفیدی که بر سروصورتش ریخته بود او را شبیه درویشان و عرفای قرون ماضیه کرده بود که گویی از پس ریاضتی طولانی از مغاره­ ایی بسوی شهر بازگشته است این شخص محمد بی­ریا وزیر فرقه دمکرات آذربایجان بود کسی که زمانی با شعرهایش روحها را به پرواز در می­آورد و با همت او برای اولین بار چشمان کودکان آذربایجانی به زبان «قرق» شده­ی مادری خویش روشن شده بود و در قرن بیستم، سعادت آنرا یافته بودند که با آن بخوانند و بنویسند…

قطار حامل محمد بی­ ریا از جلفا به سوی تبریز به راه افتاد و از ایستگاه­های گرگر،مرند،یام و صوفیان گذشت و به تبریز -شهری که آنهمه عاشقش بود و برایش زجر و مرارت کشیده بود- نزدیک شد انگار زندگی در پی آن بود که از پس سالها رنج و محنت برایش لبخند بزند اما شاعر کور خوانده بود چرا که همه چیز بر خلاف انتظار شاعر بود!.

از پس یک زندگی دهشتناک و دربدری، در این واپسین دم عمر،تنها دیدار خانواده و زاد و بوم می­توانست مرحمی بر قلب زخمی و پریشیده شاعر باشد و او را دوباره با زندگی پیوند دهد اما نه زن و فرزندی مانده بود و نه وطن آن وطنی بود که روزگاری در تخیلات شاعرانه­اش چون نوعروسی معشوق وار بر تخت نشانده بود یک سال و نیم از انقلاب می­گذشت و از پس نشستن تب و تاب انقلاب،مشکلات چون چاه ویل دهان گشاده بودکردستان در آتش ناامنی می­سوخت و جنگ ایران و عراق تازه آغاز گشته بود در تبریز جنگ بین آیت­الله شریعتمداری و طرفدارنش(خلق مسلمان) با حکومت مرکزی شدت یافته و شاعر با طرفداری از شریعتمداری ناخواسته وارد دهلیزی از مشکلات عدیده گشت که آنسویش ناپیدا بود.

قلب شاعر شکسته بود و اینک شکسته ­تر گردید. مردم تبریز با پیرمردی مواجه شدندکه نه تنها جوانان او را نمی­ شناختند بلکه پیران نیز نمی­توانستند حدس بزنند که این شخص محمد بی­ ریا است! در واقع او بعد از تحمل دوران سخت تبعید و زندان، وقتی پس از انقلاب به ایران بازگشت به مانند«اسپیرو» قهرمان فیلم «سفر به سیترا»بود که با قدی خمیده و تکیده به وطنش باز می­گشت در حالی که هیچکس انتظارش را نمی کشید و او مجبور بود با سنگ قبر مبارزان صحبت کند![4]

وقتی شاعر در کوچه پس کوچه های شهر سرگردان مانده بود و در باغ گلستان تبریز پرسه می­زد گویی به اصل و گذشته خود بازگشته است به سیمای همان نوجوان معصوم، فقیر و یتیمی که پنجاه سال پیش از این، در همین پارک گلستان«چرخاننده چرخ فلک»بود به نظر میرسد که بی­ ریا«دوره سلوک و بازگشت به اصل خود»را طی کرده است اما سلوک و بازگشتی که برای کمتر کسی به اندازه بی­ ریا این همه گران تمام گشته است!.

وقتی در تبریز از ورود او به نماز جمعه جلوگیری کردند بی خبر بودند از اینکه او به خاطر همین جرم در شوروی به زیر شکنجه و کتک رفته و دندانهایش شکسته و بیش از سی سال زندان و تبعید کشیده است!

گویی تنها مرگ می­توانست او را از این زندگی مشقت بار برهاند پنج سال پس از بازگشتش به ایران نیز چنین شد اما مرگی تلخ و دردناک که شبیه زندگی­ اش بود. در واقع چنان زندگی را چنین مرگی باید تکمیل می­کرد! هیچ خبری از آن در جراید درج نشد. تنها بعدها مجله «آنا دیلی»چاپ شهر بن آلمان مقاله­ایی را در شماره 16خود تحت این عنوان به محمد بی­ریا اختصاص
داد:«محمد بی­ریا را کشتند. به عبارتى محمد بى ريا، کشته شد تا کار ناتمام رژیم پهلوی
تمام شود…

[1] .بی­ریا این نامه را به خط عربی نوشته کپی آن در آرشیو ک گ ب به نمره ح.6612 و اصل نامه به صورت سری در اداره امنیت آذربایجان به نمره 3712 نگهداری می­شود.برای کل این نامه بنگرید به:زندگی و زمانه محمد بی­ریا، نوشته

Comments,Baxışınız
oguz gif telegram
Play All Replay Playlist Replay Track Shuffle Playlist Hide picture