/  
صفحه اصلی‌ » تحلیل ومقالات » جایگاه زن در آزربایجان و تاریخ تورکان

جایگاه زن در آزربایجان و تاریخ تورکان

اوغوز تی وی: بر اساس اساطیر باستانی خان و خاتون فرزندان زمین و آسمان هستند و جایگاه زن طبقه هفتم آسمانهاست. مقاله زیر نمونه هایی از زیبایی و جایگاه والای زنان آذربایجانی همچون تومروس آنا، بانی چیچک، نیگارخانم و هجر خانم و … در مدنیت آذربایجان را به روایت اسناد و روایات فرهنگی و تاریخی و سفرنامه های اروپایی به تصویر می کشد.
در فرهنگ آذربایجانی به مانند سایر فرهنگ های شرقی خانواده مهمترین نهاد اجتماعی است و زن است که ستون اصلی خانواده را شکل می دهد. مطابق روایاتی که از ترکان قدیم به دست ما رسیده است، زن در فرهنگ ترکان جایگاه والایی دارد. زن در این فرهنگ، به عنوان یگانه همراه مرد، مربی و معلم اول فرزندان و کسی که وظایف اجتماعی سنگینی به عهده گرفته، اختیارات بالایی را در خانواده و اجتماع، همطراز با مسئولیت های خطیری که بر عهده گرفته، صاحب گشته است.
به طور کلی در فرهنگ ترکان قدیم از زن به عنوان «دوست خدا -تنگری/تانری»، «منبع برکت»، «شریک خاقانان»، «فرمانفرمای فرماندهان» و «مرشد ایل» یاد می شود. چنانچه در داستان باستانی «آفرینش»، «آق آنا» مادر (زن) ، ملهم آفرینش انسان برای خدا است. مطابق سنگ نوشته های باستانی اورخون نیز همسران خاقان ها از درخت مقدس و نور آسمانی آفریده شده اند. همچنانکه می دانیم درخت مقدس و نور آسمانی نمادی از آفرینندگی و زایندگی خداوند و طبیعت است.
در سنگ نوشته بیلگه خاقان در زمان صحبت در مورد زنان ملت (اولوس) از آنها به عنوان مادر خاتون، ملکه و خان و فرمانفرمای خاقان نام برده می شود. مطابق اعتقادات ترکان قدیم (گوی تورک ها و هون ها)، خان و خاتون فرزندان زمین و آسمان ها هستند و جایگاه زن طبقه هفتم آسمان هاست. بر اساس همین اعتقاد قدیمی، مطابق قوانین «گوی تورک» ها زمانی که خاقان دستوری را بدون اشاره به خاتون بیان می کرد آن دستور از درجه اعتبار ساقط بوده است.
زمان پذیرش سفرای کشورهای خارجی به پیشگاه خاقان، حضور خاتون در کنار خاقان امری نه تنها رایج بلکه الزامی بوده است. در جشن ها و نیز همایش ها، به خصوص در مجالس قبل و بعد از جنگ،، حضور خاتون لازم و از رسوم درباری رایج بوده است. این امر تا قرن های بعدی نیز در بین سلاطین و امرای ترک و آذربایجانی رواج دارد. برای مثال در زمان حمله عباسیان به آذربایجان، زن جاویدان بعد از مرگ او با بابک ازدواج کرده و اتحاد خرمدینان را حفظ می کند و در اجلاس مشهور «بذ قالاسی» که سران آذربایجانی گرد هم آمده اند، ریاست جلسه را عهده دار شده و سرکردگان قبایل را به پیوستن به بابک برای دفاع در برابر عباسیان تشویق و موافقت آنان را جلب می کند.
بر اساس روایات جدیدتری که در منابعی مانند کتاب دده قورقود آمده است، زنان مشاور خان، همراه او و منبع قدرت و ملهم او دانسته می شوند. در چنین منابع و روایاتی که از قهرمانی های زنان صحبت به میان می آید، معیارهایی که برای زنان خوب بر شمرده می شود بسیار مشابه مردان است. برای مثال در کتاب مذکور و مشخصاً در داستان بامسی بیرک و همچنین در داستان شاه اسماعیل و هماوردی اش با عرب زنگی این خصوصیات تبلور آشکاری دارد؛ همچنین در داستان کوراغلو و قاچاق نبی، زنانی لایق شمرده می شوند که علاوه بر زیبائی، ظرافت، سلامتی جسم وروح، باید اسب سوار خوبی باشند، در شمشیرزنی استاد باشند و بتوانند در جنگ های تن به تن خودشان را ثابت کنند. چنانکه در داستان شاه اسماعیل او زمانی عاشق عرب زنگی می شود که بعد از مبارزه چند روزه با او متوجه زن بودن او شده و در وصف دلیری او شعر می سراید. نیگار خانم و هجر خانم که در تاریخ آذربایجان منشا اثرات مهمی بوده اند، نیز با خصوصیات مشابهی یادآوری می شوند.
علاوه براین زنان نیز معیارها پیش گفته را برای مردانِ خواستگار خود تعیین کرده و شرط ازدواج خود را دلاوری خواستگارانشان عنوان می کنند. برای مثال بانی چیچک از دختران ایل اغوز که معشوقه بامسی بیرک است، در زمان هماوردی با بامسی بیرک و شکست از اوست که ازدواج با او را قبول می کند.

Comments,Baxışınız
oguz gif telegram
Play All Replay Playlist Replay Track Shuffle Playlist Hide picture