/  
صفحه اصلی‌ » یادشت‌های روز » ۲۸ می-۷خرداد- عید“جمهوریت” و روز استقلال ملی‌ تورکان آزربایجان

۲۸ می-۷خرداد- عید“جمهوریت” و روز استقلال ملی‌ تورکان آزربایجان

اوغوز تی وی : ۲۸ می سالروز تاسیس “جمهوری خلق آزربایجان” در سال ۱۹۱۸ توسط “محمد امین رسول زاده” میباشد.، در۷خردادسال ۱۲۹۷ -۱۹۱۸ اولین جمهوری دموکراتیک جهان شرق و اسلام در آزربایجان شمالی توسط “محمد امین رسول زاده” و یارانش پایه گذاری و تأسیس شد.

پس از فروپاشی شوروی سابق در سال ۱۹۹۱ و استقلالیت دوباره آزربایجان شمالی، روز ۲۸ می با عنوان “عید جمهوریت” در آزربایجان شمالی اعلام گردید.

در پاییز سال ۱۹۱۷، محمدامین رسول‌زاده به عنوان نماینده مجلس از آزربایجان و ترکستان به پارلمان امپراتوری روسیه تزار راه یافته بود. در روز ۲۶ می ۱۹۱۸ (۴ خرداد ۱۲۹۷)، شورای قفقاز جنوبی در نتیجه اختلافات موجود میان فراکسیون‌های داخلی آن منحل گردید. در روز ۲۷ می، شورای ملی آزربایجان متشکل از اعضای احزاب مختلف حاضر در فراکسیون مسلمان شورای مذکور تشکیل گردید. محمدامین رسول‌زاده با کسب اکثریت آراء به عنوان رئیس شورای ملی برگزیده شد.

در روز ۲۸ می ۱۹۱۸، اجلاس شورای ملی آذربایجان به ریاست حسن بی‌آقایف در محل اقامتگاه جانشین سابق قفقاز در تفلیس برگزار گردید و پس از مذاکرات طولانی بیانیه استقلال جمهوری ملی آزربایجان تصویب گردید. اولین نخست وزیر این کابینه فتحعلی خان خویی (خوسکی) از شهرخوی آزربایجان جنوبی  بود که با اکثریت با رای مردم انتخاب شدو دولت جمهوری دموکراتیک آزربایجان به ریاست فتحعلی‌خان خویسکی تشکیل گردید.

محمد امین رسول زاده در تاریخ “۲۸ می” سال ۱۹۱۸(در۷خردادسال ۱۲۹۷ ) در شهر “تفلیس” تأسیس شدن “جمهوری خلق آزربایجان” را به جهان اعلام نمود .در روز ۲۸ می ۱۹۱۸ (۶ خرداد ۱۲۹۷)،به همت ؛ محمد امین رسولزاده و روشنفکرانی که از دور سوی آراز  گرد هم آمده بودند تمامی  رادیو‌ها و روزنامه‌های کشورهای جهان، خبر اعلام استقلال ملی تورکان آزربایجان را به جهانیان مخابره نمودند. شخصیت‌های اجتماعی همچون فتحعلی‌خان خویسکی، نصیب بی‌یوسف‌بیلی، حسن بی‌آقایف،علیمردان بی‌توپچوباشوف، ممدیوسف جعفروف، خلیل بی‌خاص‌ممدوف و در راس آنها محمدامین رسول‌زاده با تاسیس جمهوری خلق آزربایجان، آزادی را به ملت تورک آزربایجان ارمغان آوردند. این اولین جمهوری دموکراتیک در جهان اسلام ، جهان شرق و جهان تورک بود که تأسیس می شد.

شورای ملی آزربایجان پس از ۱۰ روز فعالیت در شهر “تفلیس”، به شهر “گنجه” نقل مکان کردند و بدین ترتیب شهر “گنجه” نیز اولین پایتخت “جمهوری خلق آزربایجان” اعلام شد . پس ازواقعه هجوم ارمنی‌ها به آزربایجان شمالی و جنوبی و ورود امپراطوری عثمانی به باکو و بدنبال خارج کردن نیروهای روسی و ارمنی که آن زمان در اشغال آنها بود، پایتخت جمهوری آزربایجان از گنجه به باکو انتقال یافت.

Image result for bayraq gifدر تاریخ ۹ نوامبر سال ۱۹۱۸ به پیشنهاد محمد امین رسول زاده پرچم سه رنگ آبی ـ قرمز ـ سبز و در وسط آن ماه و ستاره ۸ گوشه بعوان پرچم “جمهوری خلق آزربایجان” برگزیده شد.
اعطای حق رای به زنان در سال ۱۹۱۸ از مهمترین اقدامات آن جمهوری به شمار میرفت.در این سالها اولین تئوری آزربایجان یکپارچه بعد از تجزیه آزربایجان به میان آورده شد و نقشه آزربایجان بعد از سال‌ها جدائی کشیده شد .

افزودنی است که در تاریخ ۴ ژوئن سال ۱۹۱۸ امپراطوری عثمانی اولین دولتی بود که به صورت رسمی “جمهوری خلق آزربایجان” را به رسمیت شناخت.

۱۱ بهمن ماه ۱۲۶۳ برابر با ۳۱ ژانویه ۱۸۸۴مصادف است با روز تولد اولین رئیس جمهور مشرق زمین محمد امین رسولزاده میباشد. رسولزاده تنها ۳۴ سال داشت که از طرف کمیته مرکزی به عنوان رئیس شورای ملی آزربایجان انتخاب شد. وی در طول عمر ۷۰ ساله خود خدمات ماندگار و بی نظیری به ملت تورک آزربایجان نمود، بطوریکه استقلال امروزی آزربایجان شمالی مدیون فداکاری ایشان میباشد، از جمهوری مورد تاسیس ایشان بعنوان پشتوانه تاریخی استقلال آزربایجان در صد سال اخیر یاد میشود.

محمد امین رسولزاده نخستین و تنها رییس جمهور جمهوری اول آزربایجان است. او همچنین نخستین رییس جمهور یک کشور در جهان اسلام است. رسولزاده از بنیانگذاران حزب دمکرات ، سردبیر روزنامه ایران نو و از اندیشه پردازان سوسیال دموکراسی در جنبش مشروطیت  بود. محمدامين رسول‌زاده به منظور رهايي از تعقيب‌هاي اعمال‌شده از سوي اصول اداري تزار در اوايل قرن بيستم مدتي درممالک محروسه قاجار,و شهر‌های آزربایجان جنوبی از جمله اردبيل,تهران و تبریز زيسته است. روزنامه‌”آحاد” كه سردبيري آنها را برعهده داشته است، داستان كوتاه “بير خان (يك خان)” كه به زندگي او در تبريز پرداخته است و كتابهاي”تنقيد فرقه اعتداليون” نشرشده در تهران و “سعادت بشر” نشرشده در اردبيل، جايگاه ويژه‌اي در زندگي ادبي-انتشاراتي وي دارند.

محمد امین در سال ۱۹۱۱ به تورکیه رفت و با آشنائی با عقاید ملی‌ تورکان از تفکرات  پوچ ایران گرایی دوری کرده و به تورک اوجاغی از گروههای ملی‌ گرای تورک (تورکچو-میللتچی ) پیوست. وی پس از آغاز جنگ جهانی اول، به باکو بازگشت و فعالیت خود را از سرگرفت. در ۱۹۱۷ که رژیم تزاری سرنگون شد، او زمینه را برای استقلال آزربایجان فراهم کرد.

در ۲۸ مه ۱۹۱۸ تشکیل جمهوری آزربایجان به عنوان اولین جمهوری مسلمان جهان اعلام شد و رسول‌زاده با اکثریت آراء به عنوان رهبر شورای ملی آزربایجان برگزیده شد. ملت تورک آزربایجان با اکثریت آرا به استقلال آزربایجان ری دادند طولی‌ نکشید خیابانی هم به عشق استقلال و تک پارچگی آزربایجان در این سوی آراز ملت تورک آزربایجان را به قیام دعوت کرد.

در۲۸ آوریل ۱۹۲۰ که نیروهای ارتش سرخ به رهبری سرگئی کیروف، باکو را تصرف و جمهوری آزربایجان را ساقط کردند و آزربایجان شمالی را به اشغال نظامی در آورند همزمان با این رضا پیپنج (پالانی- پهلوی) هم بکمک انگلیس حرکت ملی‌ آزربایجان را در خون غلتانده و آزربایجان جنوبی هم به اشغال نظامی فارس و  رژیم ایرانی‌ در آمد .رسول‌زاده در روستایی مخفی شد ولی به زودی دستگیر و زندانی شد.

Image result for ‫فتحعلی خان خویی (خوسکی)‬‎در سقوط امپراتوری تزاری  رسولزده یک بار جان استالین را نجات داده بود و به همین علت استالین به باکو آمده و او را از زندان نجات داد. رسول‌زاده با پیشنهاد و همراه استالین به مسکو رفت. در مسکو استالین پستهای مختلفی را به او پیشنهاد کرد ولی او هیچکدام از آنها را نپذیرفت چون از سقوط جمهوری آزربایجان به دست بلشویکها آزرده خاطر بود.
چون شیوه استالین نابود کردن دوستان قدیمی بود، رسول‌زاده به یاری برخی از اعضای حزب مساوات، به فنلاند گریخت و از آنجا در سال ۱۹۲۲ به تورکیه رفت.
استالین از آتاتورک خواست تا طبق قرارداد استرداد مجرمین سیاسی، رسول‌زاده را به شوروی تحویل دهد. آتاتورک از این امر سر باز زده و از رسول‌زاده خواست تا آرام شدن اوضاع، تورکیه را ترک کند. رسول‌زاده به لهستان رفت و در آنجا با ژوزف پیلسودسکی رهبر لهستان دیدار کرد. چندی بعد با دختر برادر یا خواهر پیلسودسکی ازدواج کرد.
با حمله آلمان به لهستان در ۱۹۳۹، رسول‌زاده به تورکیه بازگشت. در این زمان هیتلر برای عملی کردن نقشه های بلندمدتش، نیاز به کسانی داشت که در منطقه قفقاز نماینده او باشند. هیتلر وصف فرهیختگی و دانش رسول‌زاده را شنیده و تشخیص داده بود که او تنها فرد مناسب است. رسول‌زاده در آلمان با هیتلر دیدار کرد. آرزوی او احیای استقلال آزربایجان به یاری آلمان بود. زمانی که هیتلر آماده سازماندهی ارتش خود بود، از رسول‌زاده خواست تا برای آنان سخنرانی کند. در سخنرانی او تنها عشق به آزربایجان دیده می‌شد. از این رو به او ۲۴ ساعت مهلت داده شد که آلمان را ترک کند.

 

 

 


رسول‌زاده نیز به تورکیه بازگشت و براثر بیماری قند درگذشت. او در میان شخصیتهای آزربایجانی از وجهه بسیار بالایی برخوردار است. فریدون آدمیت در کتاب ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران درباره او چنین نوشته‌است: “او اندیشه‌گری است پرمایه، با ذهنی فرهیخته و فکری منظم و منطقی. از مردان استوار و بافضیلت بود.محمدامین رسول‌زاده  در خصوص تحقق آرمان استقلال ملت آزربایجان، احیای ساختار دولت ملی برپایه سابقه تاریخی دولت داری و تمدن تورکان آزربایجان و گسترش وسیع اندیشه استقلال ملی و یک پارچگی ملی آزربایجان تجزیه شده  داشته است. از  جمله های معروف وی  “آزادی برای تمامی‌ انسان‌های دنیا استقلال برای تمامی‌ ملت‌های دنیا”” پرچمی که یکبار برافراشته شد، دیگر فرود نخواهد آمد!”  است. رسولزاده در خصوص استقلال جمهوری آزربایجان گفته است:”پرچمی که یکبار برافراشته شود هرگز فرود نمی آورد!”مزار شریف وی در قبرستان عصری آنکارا پایتخت تورکیه قرار دارد.”

Comments,Baxışınız
oguz gif telegram
Play All Replay Playlist Replay Track Shuffle Playlist Hide picture