/  
صفحه اصلی‌ » Uncategorized » ایل شقاقی -فرهادتوفیق بستان آباد

ایل شقاقی -فرهادتوفیق بستان آباد

اوغوز تی‌وی:ایل شقاقی یکی از ایلات باسابقه و قدیمی درمنطقه است قبل از تشکیل حکومت صفویه در آذربایجان این ایل در حد فاصل دیاربکر(درجنوب ترکیه)و موصل(درشمال عراق)ییلاق وقشلاق می کرد.زبان ایل در ابتدا کردی کرمانجی ومذهبشان تسنن بوده است.

وجه تسمیه: شقاق به نوعی بیماری اسب اطلاق می شود که از علایم این بیماری زخم‌ شدن سم اسب وعاجز کردن حیوان از راه رفتن است.
روایت شده که روزی ماموران خلیفه ی اموی به نزدعشایر شمال عراق می روند و از آنان تعدادی جنگجوی سوار طلب می کنند.بزرگان یکی از ایلات،که قلباً راضی به همکاری باخلیفه نبودند،به بهانه این که اسب هایشان تمام شقاق گرفته اندوقادر به طی مسیر نیستند،از دادن سوار خودداری می کنند.این کار خشم خلیفه را برمی انگیزد ودستور غارت و چپاول این ایل را صادر می کند پس از ماجرای مذکور این ایل به شقاقی معروف می شود.البته درصحت این قضیه جای تردید است وشاید عوامل دیگری درنام گذاری این ایل دخیل باشد.

 

مهاجرت شقاقی ها به آذربایجان و فرایند ترکیزه شدن ایل:
پس از پایه گذاری سلسله صفویه در آذربایجان، که مبنای اصلی کارش بر مذهب تشییع استوار بود، ایلات وعشایر علوی مذهب آناتولی که  ترک  بودند، برای گریز از گزند دولت  سنی مذهب عثمانی ،یکی پس از دیگری به خاک امپراتوری و علی الخصوص آذربایجان مهاجرت کردند. یکی از این ایلات ایل کرد شقاقی بود که در زمان سلطان طهماسب صفوی ،باکلیه اموال و احشام به آذربایجان منتقل شدند. ریاست ایل درآن زمان کوچ با شمس الدین خان بود. شقاقی ها که بنا به قولی هشتاد هزار خانوار بودند،ابتدا درجلگه ی تبریز اسکان یافتند ولی تنها دوسال در اطراف تبریز دوام آوردند زیرا چراگاه های این منطقه جوابگوی حجم عظیم دام های این ایل نبود؛ لذا شقاقی ها پس از دوسال به دستور شاه ،به دو دسته تقسیم شدند. چهل هزار خانوار درآذربایجان پراکنده شدند و چهل هزار خانوار باقی نیز راه خراسان را درپیش گرفتند تا هم چراگاه های جدیدی پیدا کنند وهم سدی در برابر حمله ی ازبکان و ترکمانان به داخل مرزهای خراسان باشند.
شقاقی هایی که به خراسان رسیدند، به دلیل همجواری باسایر ایلات کرد، کم وبیش توانستند زبان و فرهنگ خود را تا به امروز حفظ کنند؛ ولی شقاقی هایی که در آذربایجان ماندند،به دلیل همنشینی و وصلت بامردمان ترک منطقه ودر آمیختن با طوایف شاهسون، به مرور زمان هویت ترکی آذربایجانی به خود گرفتند ودر بافت اجتماعی و فرهنگی جامعه ی آذربایجان،انحلال یافتند و به تدریج کاملا فرایند ترک شدن در بینشان رخ داد.
درجریان جنگ های صفویه و عثمانی،  شقاقی ها جانبازی ها وسلحشوری های بی نظیری از خود نشان دادند وپس از اشغال آذربایجان توسط عثمانی،شاهسون ها و شقاقی ها از جمله ایلاتی بودند که سرسختانه درمقابل دشمن،مقاومت می کردند و شاه عباس کبیر را تا بازپس گیری تبریز همراهی نمودند.
مقراصلی شقاقی ها شهر سراب بود و خان نشینی سراب،همواره توسط خانات شقاقی اداره می شد.
صادق خان شقاقی :
باتشکیل حکومت قاجار توسط آغامحمدخان قاجار، اوضاع در جغرافیایی امپراتوری افشار آشفته و دگرگون بود وهرکس که اندکی قدرت و نفوذ درخود می دید علم خودمختاری برافراشته بود. درآن زمان حاکم سراب، صادق خان شقاقی،رئیس ایل شقاقی بود. آغا محمدخان بالشکرکشی به آذربایجان توانست اکثر خانات منطقه ازجمله صادق خان را مجبور به اطاعت از خود کند. آغامحمدخان مدام درحال لشکرکشی به مناطق گوناگون بود دریکی از این لشکرکشی هابه قفقازکه صادق خان شقاقی نیز دررکابش بود،خان قاجار شبانه توسط خدمتکارانش به قتل می رسد.از آن جا که آغامحمدخان مردی عقیم بود و جانشینی نداشت،لذا صادق خان برای رسیدن به قدرت وسوسه شد. وی تمام اموال و جواهرات خان قاجار را تصاحب کرده و به سرعت خود را به سراب رساند و تمام جنگجویان شقاقی را فراخواند.
صادق خان ابتدا تبریز را تصرف کردو برادرش جعفرخان شقاقی را حاکم تبریز انتخاب کرد.سپس برای تصرف پایتخت به سوی تهران حرکت کرد.این درحالی بودکه باباخان برادرزاده ی آغامحمدخان،باعنوان فتحعلی شاه قاجار در تهران تاجگذاری می کرد.شقاقی ها تا قزوین پیشروی کردند و قزوین را باخشونت تمام گشودند.بارسیدن این خبر به فتحعلی شاه، وی به سرعت با سپاهیان قاجار به طرف قزوین حرکت کرد.دوسپاه در حوالی آبیک کنونی ،به هم رسیدند و نبرد شدیدی بین طرفین صورت گرفت.دراین جنگ شقاقی ها شکست سختی از سواران قاجار خوردند وقلب سپاه شقاقی فروپاشید واکثر شقاقی ها متواری شده و راه سراب را درپیش گرفتند.با رسیدن خبرشکست مفتضحانه صادق خان،مردم تبریز نیز برعلیه شقاقی ها شوریدند و جعفر خان را ازشهر بیرون راندند.ازطرفی ساروخان شقاقی در خوی و مرند از دنبلی ها شکست خوردصادق خان پس ازاین نبردابتدا به مغان وشروان متواری شد‌ و سپس تسلیم فتحعلی شاه شده واظهار ندامت کردوجواهرات سلطنتی را پس داد.
شاه قاجار نیز به شرط وفا داری از گناه وی چشم پوشید و حکومت سراب و حومه را به مجددا به وی داد.پس از این واقعه صادق خان دوبار دیگر به فتحعلی شاه خیانت کرد وهردو بار مورد عفو شاه قرار گرفت ولی بار سوم خشم شاه را برانگیخت و شاه دستور قتل وی و هتک حرمت به ناموسش را صادر کرد.بامرگ صادق خان غائله ختم شد.
طوایف ایل شقاقی:
 بالکانلو(پالکانلو)،  پسیرانلو (پسیانلو) بادانلو(بادلانلو)، (بهادری)گورانلو (کورانلو)، (گورکانلو)،یاراحمدلو ،میرسلطانلو،موصانلو،فتحعلیخان لو، توشماللو، اسپرلو، شاطرانلو ،آروانلی، میرزالی، دلی کانلو، زفرانلو…
پراکندگی جغرافیایی شقاقی ها در آذربایجان:
شقاقی های سراب:  منطقه سراب وطبعاً شهرسراب از گذشته اصلی ترین ومهم ترین سکونتگاه ایل شقاقی بوده است. وبخش بزرگی از مردم کنونی منطقه ی سراب ،اصالت شقاقی دارند.حتی به نظر می رسدکه سگ معروف نژاد سرابی از نسل سگ هایی هستند که شقاقی ها با خود به این منطقه آورده اند.
لازم به ذکر است که محال شقاقی نشین ،شهرسراب و روستاهای واقع در جلگه ی سراب که مشرف به رشته کوه های بزقوش است را در برمی گیرد و مناطق کوهستانی شمال شهرستان(ازجمله محال آلان براغوش) را دربر نمی گیرد.
شقاقی های گرمرود(میانه) : گرمرود به منطقه ای ازشهرستان میانه کنونی اطلاق می شود که از قره چمن شروع می شود تا شهر ترک میانه درجنوب بزقوش امتداد داشته است. محال گرمرود از یکی از محالات ثلاثه ی شقاقی نشین (سراب،هشترود،گرمرود) به بوده است.مرکز خانات شقاقی گرمرود میانه،روستای ایشلق بوده است.
شقاقی های هشترود:  شقاقی های هشترود روستاهای جلگه ای واقع در دلتای رودخانه های هشتگانه ی محال هشتری قدیم اسکان یافته اند.از مراکز اصلی شقاقی ها در هشترود، آتش بیگ(آتاش بی) و سراسکند بوده است.
اکثرشقاقی های آذربایجان در سه منطقه ی فوق ساکن شده اند که به محالات ثلاثه ی شقاقی معروفند ولی علاوه بر اینها عده ای نیز درسایر مناطق آذربایجان ساکن شده اند از جمله:
بستان آباد : شقاقی های منطقه بستان آباد آن دسته از شقاقی هایی هستند که درزمان فتحعلی شاه به دشت اوجان ومحال سهندآوا تبعید شده اند که اکثرا از طایفه ی میرزالو ی شقاقی هستند. روستاهای شقاقی نشین بستان آباد عبارت بوداز: کردکندی، آتباتان، آبریز(اوروز)، کلو، ترکه داری، آبدار(اودار) ، کوخالو، شاه مرس ،خاتون آباد، مشکین جیق ، محله ی اسکی کند بستان آباد و.‌‌..
چاراویماق: شقاقی های چاراویماق ازطایفه ی کورانلو هستند که درمنطقه ی قوری چای ساکن هستند.
قره داغ: شقاقی های قره داغ از طایفه ی پسیان هستند که دراطراف ورزقان ساکن شده اند.
خلخال اردبیل : شقاقی های خلخال ازطایفه ی شاطرانلو هستند که درزمان نادرشاه افشار از خراسان کوچ کرده اند و از شقاقی های کردزبان هستند.
مراغه: شقاقی های منطقه مراغه عموماً کوچ نشین و ازطایفه ی بالکانلو هستند و دردامنه های کوه سهند من جمله منطقه ی بایندر ییلاق دارند.
نویسنده: فرهادتوفیق بستان آباد
Comments,Baxışınız
oguz gif telegram
Play All Replay Playlist Replay Track Shuffle Playlist Hide picture